Το αρχαιοελληνικό πνεύμα στους Άραβες και στο Ισλάμ

Share

Ο χριστιανισμός είναι ένα μείγμα Ιουδαϊσμού και μιθραϊσμού. Όλες οι βασικές αρχές του χριστιανισμού είναι κλεμμένες από τον μιθραϊσμό. Όσον αφορά στη θεολογία του Ισλάμ, η θρησκεία αυτή είναι ως ένα βαθμό συνέχεια του Αρειανισμού. Ο αρειανισμός αποτελούσε χριστιανική αίρεση με θεολογική σκέψη βασισμένη σε καθαρά ελληνικά φιλοσοφικά δεδομένα και ελάχιστα ανατολικά στοιχεία. Ήταν η πρώτη σοβαρή αμφισβήτηση της περί Χριστού διδασκαλίας με αφετηρία την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και επίκεντρο τη Φιλοσοφική Σχολή της πόλεως αυτής. Το Ισλάμ ακολουθεί σχεδόν πιστά τη διδασκαλεία του Αρείου, αρνούμενος την πατρότητα του Θεού και θεωρώντας τον Ιησού όχι ως «Υιό και Λόγο του Θεού», αλλά ως «μύστη» και «προφήτη» με απλή ανθρώπινη φύση. Επιπλέον υπάρχουν πηγές που παραδίδουν ότι ο Μωάμεθ σχετιζόταν με αρειανό μοναχό: «Ο γαρ τοι ψευδοπροφήτης (Μωάμεθ) αυτών, Αρειανού ακροατής άτε γεγονώς, τούτο αυτοίς το άθεον και δυσσεβές παρέδωκε δόγμα» (Θεοδώρου Αβουκαρά, Κατά αιρέσεων Ιουδαίων και Σαρακηνών, Patrologia Greaca, 97, 1560 A). Ο μέγας Άρειος, ως γνήσιο πνεύμα του ελληνικού ορθολογισμού, δεν μπορούσε να δεχθεί ότι ο Χριστός είναι γιος του Θεού και ταυτόχρονα Θεός. Για αυτές του τις απόψεις, οι Ορθόδοξοι «χριστιανοί» ράβδιζαν τους οπαδούς του αρειανισμού. Θρησκεία αγάπης να σου τύχει! Ο ισλαμισμός στηρίχτηκε στην ελληνική σκέψη, πρόχειρο παράδειγμα η ανάπτυξη των ελληνικών γραμμάτων και της ελληνικής φιλοσοφίας από τους Μουσουλμάνους Άραβες.

 

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΣΛΑΜ ΚΑΙ Ο ΑΝΘΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ

Κατά την περίοδο των Αββασιδών (10ος αιώνας) η θεολογική ανάπτυξη του Ισλάμ φθάνει στο αποκορύφωμά της. Σε αυτό συντελεί καταλυτικά η οικειοποίηση της ελληνικής διανόησης. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο ελληνικός όρος «φιλοσοφία» περιήλθε στην αραβική γλώσσα ως «φαλσαφά», οι δε φιλόσοφοι ονομάζονταν «φαλσασίφα». Πρωτοπόρος στον συνδυασμό ελληνικής σκέψεως και θρησκευτικής πίστης ανεδείχθη η ομάδα των Μουταζίλα, φιλελεύθερων θεολόγων, των οποίων οι πνευματικές δραστηριότητες έτυχαν και κρατικής στήριξης. Το βασικό πρόβλημα που τους απασχόλησε ήταν η ελευθερία της βουλήσεως σε συνάρτηση με τον προορισμό του ανθρώπου (Montgomery Watt, Islamic Philosophy, 1964). Την ίδια εποχή η ελληνική σκέψη απλώθηκε και μέσω άλλων επιστημών. Η ελληνική αστρονομία, τα μαθηματικά και ιδίως η ιατρική έγιναν κτήμα του αραβικού και του περσικού κόσμου. Οι μεταφράσεις αρχαίων ελληνικών έργων στο μεταξύ όλο και πλήθαιναν. Λίγους αιώνες πριν οι χριστιανοί του Βυζαντίου έκλεισαν τη Φιλοσοφική Σχολή των Αθηνών και οι Έλληνες νεοπλατωνικοί φιλόσοφοι αναγκάστηκαν να αυτοεξοριστούν στην Ανατολή, απαγόρευσαν το όνομα Έλληνας και έκαιγαν τα αρχαία ελληνικά συγγράμματα στην πυρά. Κατά τα άλλα, ο ισλαμισμός ήταν σκοτάδι και ο χριστιανισμός φως!

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΝΕΥΜΑ ΣΤΟ ΙΣΛΑΜ

Οι μεταφράσεις αρχαίων ελληνικών έργων στον ισλαμικό κόσμο όλο και πλήθαιναν. Καίριος υπήρξε στην Περσία ιδίως ο ρόλος του Θαμπίτ 'Ιμπν Κούρρα, μεγάλου διδασκάλου ελληνικής αστρονομίας και φιλοσοφίας στη σχολή Σαμπί Αν. Ο Αριστοτέλης (''Αριστουτάλις'') θεωρείται μέχρι σήμερα ως ο κατ' εξοχήν σοφός (Αλ Χακίμ) και ο «πρώτος διδάσκαλος», μέχρι του σημείου να έχει δημιουργηθεί επ' ονόματί του αυτοτελής «σχολή» στους κόλπους του Ισλάμ («Αριστοτελικοί του Ισλάμ»). Η εξάπλωση του Ισλαμισμού στο ευρωπαϊκό έδαφος (Ισπανία) είχε ως αποτέλεσμα την προσοικείωση του αριστοτελικού ενισμού και από τη Δυτική Εκκλησία με εύλογες συνέπειες στη δομή της. Ιδιαιτέρως έδρασαν στην ευρωπαϊκή δύση ο Ίμπν Μπαζζά (Avempace) και ο Ίμπν Ρουστν (1126-1198), γνωστός ως Αβερρόης.

Συμβατικά η ελληνική φιλοσοφική επίδραση στο Ισλάμ διαιρείται σε δύο «κύματα»: α) 750-950 μ.Χ. και β) 950-1250 μ.Χ. Και στα δύο εκτός από τον Αριστοτελισμό και ο Νεοπλατωνισμός υπήρξε ο έτερος πόλος διατριβής του μουσουλμανικού στοχασμού. Κορυφαίοι διανοούμενοι υπήρξαν ο Αλ Κιουντί (800-870 μ.Χ.) και ο Αλ Φαραμπί (870-950), ο οποίος συνδυάζει και τα δύο αυτά αρχαιοελληνικά φιλοσοφικά ρεύματα. Επίσης ο σπουδαίος Πέρσης ιατροφιλόσοφος Αλ Ραζί (Μουχάμεντ Ιμπν Ζακάρια 850-923), του οποίου η φιλοσοφία είναι μάλλον πλατωνική ή νεοπυθαγόρειος (βλ. σχετ. Αν. Γιαννουλάτου, Ισλάμ, σ. 169).

Η κίνηση του Μουταζίλα είχε αποτελέσει το έναυσμα για ευρύτερη ενασχόληση με τη φιλοσοφία ακόμη και από τους «ορθόδοξους» μουσουλμάνους (σουννίτες). Ο κυριότερος από τους τελευταίους, ο Αλ Ασάρι, εισήγαγε τον ορθό λόγο στην ισλαμική σκέψη. Την εποχή εκείνη η ελληνική φιλοσοφία σάρωνε κυριολεκτικά τον πνευματικό κόσμο της Αραβίας με κύριους εκπροσώπους τον παραπάνω αναφερθέντα Αλ Φαραμπί και τον Αβικέννα (Ιμπν Σινά). Ο ίδιος ο Αλ Γκαζάλι με τη χρήση του νεοπλατωνισμού κατέστη ο πνευματικός αντίπαλος των «αιρετικών» φιλοσόφων (ελληνιζόντων), προβάλλοντας την ισλαμική ορθοδοξία έναντι των τελευταίων, που είχαν υιοθετήσει αντι-βιβλικές και αντι-κορανικές θέσεις, μη υποκύπτοντες σε δογματισμούς.

Μετά το 1250 μ.Χ. η μουσουλμανική κοινότητα άρχισε βαθμιαία να χάνει το ενδιαφέρον της για τη φιλοσοφική σκέψη και επιδόθηκε σε τυπολατρία και μυστικιστικές αναζητήσεις. Όμως ο ελληνικός λόγος που συνετέλεσε στη στήριξη του «Οίκου του Ισλάμ» εξακολουθεί να απολαμβάνει μεγάλου σεβασμού.

Μάριος Δημόπουλος

Φιλόλογος-Γλωσσολόγος

 

                                                                       

          ΑΒΙΚΕΝΝΑΣ, ΣΠΟΥΔΑΙΟΣ ΑΡΑΒΑΣ ΣΧΟΛΙΑΣΤΗΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ

Add comment


Security code
Refresh

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ:

Επιτρέπεται η αναδημοσίευση μέρους ή όλων των αναρτήσεων της ιστοσελίδας ΠΕΛΑΣΓΟΙ-ΕΛΛΗΝΕΣ-ΑΛΒΑΝΟΙ – www.greeks-albanians.com σε ηλεκτρονικά μέσα επικοινωνίας με προϋπόθεση την αναφορά του αρθρογράφου και της ιστοσελίδας με ενεργό λινκ.

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση μέρους ή όλων των αναρτήσεων της ιστοσελίδας ΠΕΛΑΣΓΟΙ-ΕΛΛΗΝΕΣ-ΑΛΒΑΝΟΙ – www.greeks-albanians.com σε έντυπα μέσα χωρίς τη γραπτή άδεια του κατόχου αυτής της ιστοσελίδας Μάριου Δημόπουλου.

Sunday the 25th - . Thanks to Joomla 2.5 templates by FTS