Demetrio Camarda: Η ελληνική καταγωγή της αλβανικής γλώσσας (μέρος 2)

Share

                                                                               II.

Σημειώσεις στην γλώσσα και στις διαφορετικές διαλέκτους της Αλβανικής

Ѕ 5. Είναι γνωστό στα γραπτά διαφόρων συγγραφέων, ιδιαίτερα στου Hahn, όπως βεβαιώνεται στην δική του μελέτη, ότι η Αλβανική γλώσσα, ή Σιπική, χαρακτηρίζεται από δύο βασικές διαλέκτους, την Γκεγκική και την Τοσκική ή διαφορετικά στην βόρεια και στην νότια (διάλεκτο), όπως μπορούν στην πραγματικότητα να ονομαστούν. Από αυτές τις δύο γλωσσικές φόρμες, η μία δηλαδή αυτή των Γκεγκών, εκτείνεται από τον ποταμό Shkumbi, ο οποίος διασχίζει στο μέσον την παλιά και την νέα Ήπειρο, εκτείνεται από τα όρη Candavi, στην χαμηλότερη πλευρά της λίμνης Lichnite ή της Ωχρίδας, και ομιλείται μέχρι το Μαυροβούνιο, στα σύνορα της Βοσνίας, της Ερζεγοβίνης και της Σερβίας: Η άλλη, δηλαδή εκείνη των Τόσκων, επικρατεί στο χαμηλότερο μέρος του ίδιου ποταμού μέχρι την Αιτωλία και εκτείνεται σε πολλές τοποθεσίες και νησιά της Ελλάδας. Ο διαχωρισμός των δύο διαλέκτων από τον ποταμό φυσικά δεν είναι τόσο απόλυτος, αφού και οι δύο επικρατούν για μία σχετική ζώνη, τόσο στη μία όσο και στη άλλη πλευρά, που όμως με κάποιο τρόπο δεν μπερδεύονται, και δεν συνταυτίζονται (30), έτσι ώστε στο κεντρικό κομμάτι της Αλβανίας, να επιβιώνει ένα ιδίωμα τέτοιο που θα μπορούσε να ειπωθεί κοινό κάτω από ορισμένες θεωρήσεις. Έτσι ώστε η Σιπική γλώσσα να διατηρηθεί περισσότερο αγνή, και ελεύθερη από τα “περισσεύματα”, όπως θα πω, των Γκεκγκικών και Τοσκικών “συνηθειών”, από όπου επίσης θα μπορούσε να θεωρείται περισσότερο σύμφωνη στον αυθεντικό της τύπο, στο σύνολο τουλάχιστον των τμημάτων της, εάν όχι σε όλες τις λέξεις και τις ειδικές φόρμες. Γεγονότα τα οποία, κατά την κρίση μου, πρέπει να αναζητηθούν σποραδικά και στις δύο κύριες διαλέκτους, και μερικώς στις δευτερεύουσες ιδιαίτερα στην Ιταλική και στην Ελληνοαλβανική (31).

 

Μια τέτοια πορεία έρευνας μου φαίνεται φυσιολογική για όλες τις γλώσσες, όπως θα μπορούσε, μέσα από παραδείγματα παρμένα ειδικά από τα ιδιώματα της Ιταλίας και της Γερμανίας, εύκολα να αποδειχθεί. Αλλά είναι ένα θέμα μεγάλης σημασίας η παρατήρηση, ότι η Σιπική γλώσσα, όπως μας παρουσιάζεται στα ελάχιστα κείμενα που έχουν δημοσιευτεί, ότι εμφανίζεται διαταραγμένη από Τούρκικες λέξεις. Από αυτή την πραμάτεια αφθονούν ακόμη το λεξικό, και τα δοκίμια της γλώσσας γραμμένα από τον Hahn, ο οποίος είχε τις περισσότερες φορές εκφράσει την προέλευση των λέξεων από την Τουρκική, χωρίς πάντοτε να μπορεί να το αποδεικνύει (32). Και σε αυτή την αναλογία επινοήθηκε εκείνο το στοιχείο στα αρχικά γραπτά, ότι ίσως το ένα τέταρτο ή ένα πέμπτο των λέξεων που εκεί περιέχονται θα πρέπει να θεωρούνται ξένες ως προς το πραγματικό Σιπικό λεξιλόγιο, και αυτό επειδή ο Hahn κατέγραφε το ομιλούμενο ιδίωμα σε περιοχές όπου κατοικούσαν Τούρκοι, και η καθόλου αμελητέα αναλογία των ίδιων Αλβανών ήταν ατυχώς μουσουλμανικής θρησκείας. Σε πολύ μικρότερη αναλογία βρίσκεται το τούρκικο στοιχείο στην μετάφραση της Καινής Διαθήκης (33) που έγινε στην Τοσκική χριστιανική διάλεκτο: θα μπορούσε να λεχθεί τελείως ελεύθερα ότι είναι η διάλεκτος των αποίκων της Ιταλίας που άφησαν την Ήπειρο πριν από την τουρκική επιδρομή, ή ήταν αυτή που (χρονολογικά) πολύ πιο πριν ήταν εκτεταμένη και παγιωμένη.

Ѕ 6. Λιγότερο γνωστή από την Τοσκική είναι στην φιλολογική Ευρώπη η Γκεγκική διάλεκτος, περιμένοντας τον πρώτο θα την επεξεργαστεί και ιδιαίτερα τον Hahn. Σε αυτήν μεταφράστηκαν τα βιβλία Κενής Διαθήκης, αλλά ελάχιστα ήταν τα γνωστά κείμενα στην Γκεγκική διάλεκτο. Εγώ ενδιαφέρομαι για την γνώση της δεύτερης, δηλαδή της περισσότερο δυτικής Γκεγκικής, όχι μόνο της γραμματικής P. F. M. του daLecce (34), που είχε αρκετά χρησιμοποιηθεί από τον Bopp, επιπρόσθετα τα δύο μικρά πνευματικά έργα εκτυπωμένα στην Ρώμη το 1845 από Ιησουίτες ιεραπόστολους, τα οποία περιέχουν το πρώτο την Χριστιανική Διδασκαλία στην Αλβανική και στην Ιταλική, και το άλλο τον τίτλο Οδός του Παραδείσου στην Αλβανική. Αυτά τα δύο βιβλιαράκια παρόλο που είναι γεμάτα με τούρκικες λέξεις, με ιταλικές και Σλάβικες αρκετές, μας προσφέρουν ένα κείμενο της επίκαιρης γλώσσας της ανώτερης Αλβανίας, ιδιαίτερα της πόλης του Scutari, ή Scorda, και της επαρχίας της, ενώ εξάλλου η γραμματική του P. daLecce εκτυπωμένη στην Ρώμη το 1716, σαν το μικρό λεξικό Λατίνο-Ηπειρώτικο του Bianchi (Ρώμη 1633), θα μπορούσε να ειπωθεί ότι παρουσιάζουν την γλώσσα ενός ή δύο αιώνων πριν, λιγότεροαλλοιωμένη από τα τουρκικά στοιχεία (36). Με παρόμοιο τρόπο έχουμε στην Κενή Διαθήκη, και στο βιβλίο του Hahn το Τοσκικό ιδίωμα, το οποίο τώρα ομιλείται στην Ήπειρο, με μερικά δείγματα του σημερινού κεντρικού ιδιώματος καλούμενο από τον Hahn απλά ως Γκεγκική, η οποία είναι αρκετά διαφορετική από την Scordiano, ή Γκεγκική περισσότερο δυτική, που καλύτερα αντιστοιχεί με την Τοσκική: αλλά η παλαιότερη διάλεκτος Τοσκική, και πιθανότατα κάποιο υπόλοιπο του κεντρικού ιδιώματος, βρίσκεται, για ένα μέρος τουλάχιστον, στις Ελληνοαλβανικές αποικίες της Ιταλίας, και της Ελλάδας, τροποποιημένο ίσως, όπως μπορεί να υποτεθεί, από τον χρόνο και τις συγκυρίες. Όντως ο χρόνος έχει διαγράψει από την μνήμη των προσφύγων των ιταλικών αποικιών ένα μέρος από την δικιά τους αυθεντική γλώσσα, που στα σίγουρα είναι γνωστή και ομιλείται με μεγαλύτερη πληρότητα στην κυρίως χώρα των Schipi, και ιδιαιτέρως του κέντρου.

Όμως στην γλώσσα των επαρχιών επίσης της Ελλάδας και της Ιταλίας εμφανίζεται διατηρημένο τμήμα του αρχαίου ιδιώματος που δεν επιβιώνει σήμερα στην ίδια την Αλβανία, ή τουλάχιστον στις πιο κοινές και γνωστές διαλέκτους εκείνης της περιοχής.

Στην Ιταλο-ελληνική έχουν δημοσιευτεί αρκετά ποιήματα, από τα οποία αρκετά λαϊκά, και κάποια γνωστών δημιουργών. Και από αυτά πρέπει να θυμηθούμε τον GiulioVariboba που τον προηγούμενο αιώνα δημοσίευε στην Ρώμη μερικά ιερά ποιήματα που ενός σημείου έγιναν λαϊκά στις αποικίες της Καλαβρίας (37). OGirolamoDe-Rada, στις μέρες μας εκτύπωσε ουκ ολίγα σημαντικά αυθεντικά ποιήματα στην Καλαβρο-αλβανική διάλεκτο (38), την οποία προσπάθησε να εμπλουτίσει, και να την αναπτύξει σύμφωνα με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο να τις βλέπει. Αυτός όμως έπραξε πολύ συχνά ασάφειες στην δομή, δοκίμασε επίσης και την ιταλική μετάφραση ομοίως προστιθέμενη στα ποιήματά του, και κάποιες από τις φόρμες των λέξεων , ή της γραμματικής από αυτόν χρησιμοποιούμενες ίσως δεν είναι και οι πιο αποδεκτές. Αλλά από άλλη σκοπιά, πέρα από την αξία, της καθόλου κοινής ποίησης από όπου αισθάνεται εμπνευσμένος, τα γραπτά από αυτόν τον επιμελή καλλιεργημένο του μητρικού ιδιώματος είναι σημαντικά για την συλλογή των αλβανικών λέξεων, συλλογή που πραγματοποιείται με διανοητική κρίση.

Ένα δοκίμιο από αρχαία λαϊκά τραγούδια, ανολοκλήρωτο ως ένα σημείο επειδή ξεχάστηκαν από τον λαό, στην Σικελο-αλβανική διάλεκτο, δημοσιεύτηκαν από τον Crispi, που συμπεριλήφθηκαν στα Λαϊκά Τραγούδια της Σικελίας Συλλεγμένα και εικονογραφημένα από τον LeonardoVigo (39). Όμοια τραγούδια βρίσκονται στο μεγαλύτερο μέρος περισσότερο ολοκληρωμένα στην Καλαβρία, μαζί με πολλά άλλα, από τα οποία ο De-Rada, βοηθούμενος από τον Dorsa, υπόσχεται μία έκδοση, που δεν θα είναι χωρίς μεγάλη σημασία.

Ѕ 7. Η διάλεκτος των Αλβανικών αποικιών της Ιταλίας, όχι λιγότερο εκείνων του Βασιλείου Ελλάδας, ανήκει στο Τοσκικό ιδίωμα, αφού παρουσιάζεται φανερά στον καθένα, που γνωρίζει ελάχιστα Αλβανικά. Και είναι αξιέπαινη η παρατήρηση ότι οι Ιταλο-αλβανοί, ακόλουθοι του ιδίου εκκλησιαστικού δόγματος των Αλβανών της Ελλάδας, όπως μία φορά το έκαναν όλοι οι Schipetari (40), ονομαζόντουσαν οι ίδιοι, όμοιοι με τους Ελληνο-αλβανούς, Αρbρέσςe (Arbrèsh), ή Ἀρbeρεσςe και λένε ότι μιλάνε Ἀρbρίσςτe, ή Ἀρbeρίσςτe, από τις όποιες λέξεις επιχειρηματολογούσε ο Fallmerayer (41), ότι θα έπρεπε γενικά να θεωρούνται οι Αλβανοί της Ελλάδας ότι αρχικά βγήκαν από το κέντρο της Αρχαίας Caonia, ή από τις γειτονικές συνοικίες, όπου μοναχά ακούγεται ακόμα και σήμερα η εθνική ονομασία στην γλώσσα του λαού, την οποία επιβεβαιώνει και ο Hahn (I. Σελ. 250.) (42): ή όμοια παρατήρηση πρέπει να εφαρμοστεί στους Αλβανούς της Ιταλίας (43). Στις διαλέκτους Αλβανο-τοσκικές των αποικιών της Ιταλίας και της Ελλάδας υπάρχουν και διαφορές, μεταξύ τους, όπως αυτών και των άλλων της Ηπείρου. Οι όποιες διαφορές μπορούν να καταλογιστούν στην διαφορά των τόπων, και στα γεγονότα που συνάντησαν πριν κάποιους αιώνες οι διάφοροι εκείνοι λαοί, και μερικώς γίνεται λόγος για κατάλοιπα του πιο αρχαίου δικού τους ιδιώματος σύμφωνα με τις περιοχές από τις οποίες προέρχονται. Σε αυτό θα πρέπει να προστεθούν σημαντικές ποικιλίες μεταξύ των διαλέκτων από μερικές όμοιες επαρχίες της Σικελίας (πιθανότατα επίσης και της Καλαβρίας, για την οποία όμως δεν είμαι αρκετά ενημερωμένος), και θέλω να μιλήσω ειδικότερα για την διάλεκτο της PianadeiGreci σε σύγκριση αυτές των άλλων Ελληνο-αλβανικών περιοχών της Σικελίας. Επειδή αυτή η διάλεκτος πράγματι φυλάει μερικές ιδιότητες που σίγουρα μπορούν να θεωρηθούν υπόδειγμα, αφού σε πολλές λέξεις πλησιάζει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις αυθεντικές φόρμες. Αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό στην προφορά του ρέοντος συμφώνου λ = l, και σε αυτό συγκρατείται γενικά o κύριος απλός ήχος όπως στην Ελληνική, εξάλλου στην Γκεγκική, και στην κοινή Τοσκική διάλεκτο, συμπεριλαμβανομένης και εκείνης των Ίταλο-αλβανικών αποικιών, η ονομαζόμενη ρέουσα συνήθως μαλακώνει σε gliιταλικό ή σε limouillé γαλλικό(44). Για μια αιτία σχετική με αυτό το γεγονός τα γκρουπ γλ, και κλ, ομοίως με αυτό που συμβαίνει συχνά στην Ιταλική σε σχέση με την Λατινική, μαλακώνουν σε γj, κj, = ghi, chi, Ιταλική., π.χ. Στο chiaro, = clarus, τοghiotto, conferendumglutio, αλλά συγκρατούν τον δυνατό ήχο στην διάλεκτο της Piana δηλ γλ, κλ, π.χ. Στην γλούχα, κλίτςe= γλώσσα (γλωχ-ίν), κλείς (*κλείδ-ς), όπως στα ελληνικά. Αυτές οι ιδιότητες, που μας δίνουν το κλειδί σε όχι λίγες ετυμολογίες, και άλλες που συναντιούνται στα Ίταλο-αλβανικά ιδιώματα, μου φάνηκαν ότι άξιζαν ιδιαίτερης προσοχής.

Παρόλο που δεν μπόρεσα με βεβαιότητα να ανακαλύψω από ποιο μέρος της Ηπείρου ή της Αλβανίας διατηρήθηκε μια παρόμοια προφορά, και φόρμα των λέξεων για ορισμένες από αυτές που σημειώθηκαν από τον Hahn, όμως είναι να υποθέσεις ότι διατηρούνται σε κάποια περιοχή της κεντρικής Αλβανίας ειδικά στην Caonia. Έτσι θα αναφερθώ σε μερικές από τις αποικίες της Πελοποννήσου και στα νησιά της Ελλάδας (45) όπου είναι ακόμα σε ισχύ αυτή η παλιά προφορά με κατάλοιπο αρχαίας Τοσκικής (α.τ.) σχετικά με το θέμα αναφέρονται δύο στροφές από ένα λαϊκό τραγούδι γύρω απο τον Αλί Πασσά, πού αναφέρουν: Ἀτjέ λάρτe, 'νd' άτe μάλε μέ bόρe, - 'Mbέτ Αλi μέ κλύτς 'ωdé dόρe. «Εκεί ψηλά σε αυτό το βουνό γεμάτο χιόνι – βρίσκεται ο Αλί (Πασάς) με το κλειδί στο χέρι». Τώρα η ακριβής προφορά που ειπώθηκε από εμένα με αιτιολογία πιο αρχαία, αντιστοιχούν σε αυτές τις στροφές (46). Ένα παρόμοιο γεγονός, που αρχικώς είχα, έτσι για να ειπωθεί, μαντέψει, το συνάντησα ολοκληρωτικά επιβεβαιωμένο από τον Reinhold (Πελασγικά), και από τα τραγούδια των νήσων Πόρος,Ύδρα, Σπέτσες, που αυτός εκεί είχε δημοσιεύσει.

ΙΙΙ

Ѕ 8. Η μέθοδος γραφής που ακολουθήθηκε σε αυτό το έργο είναι ουσιαστικά η ίδια που μέθοδος που εισήγαγε ο Hahn (μετατρέποντας εκείνη της Καινής Διαθήκης) και γενικώς υιοθετημένη από τους άλλους στην Γερμανία ή στην Ελλάδα, η οποία μου φαίνεται σαν η πιο πλήρες και λογική (47). Αλλά για την διευκόλυνση του καθενός στην χρήση του Ελληνικού αλφάβητου στην γραφή των αλβανικών, αποφεύγοντας την ανάγκη της ξανά-δημιουργίας των διαφορετικών ελληνικών χαρακτήρων που λείπουν από τις δικές μας τυπογραφίες, θα υιοθετήσω τις διορθώσεις που θα ακολουθήσουν παρακάτω. Θεωρώ θεμιτό επιπλέον να ξεχωρίσω στο γραπτό τους δύο βαθμούς του άφωνου e, όπως είναι πραγματικά διαχωρισμένο στην προφορά: επειδή αυτός ο ήχος είναι όμοιος με το γαλλικό e άτονο, όπως στο τέλος του p é re , ή στο μέσο της proprement, και άλλες φορές έχει μεγαλύτερη ένταση και διάρκεια καθώς πλησιάζει στον γαλλικό δίφθογγο e-u, ή στο Γερμανικό Ö (48). Πραγματικά οι Scordiani, και ίσως το μεγαλύτερο μέρος των Gheghi (βλέπε HahnGr. Σελ. 4.) σχεδόν δεν προφέρουν το πρώτο e άφωνο, έτσι στην γραμματική του Πατήρ DaLece, και Bianchi, όπως και στα νεώτερα ήδη αναφερθέντα μικρά έργα, δεν φέρει στίξεις, ή διαφορετικά εφαρμόζεται σαν καθαρό (σαφές) e (49): αλλά το δεύτερο κυρίως εμφανίζεται να προφέρεται σε αυτά με σαφές ήχο α ή e. Έτσι εγώ θα γράψω για το πρώτο e άφωνο, και e πλάγιο ιταλικό (50), και για το δεύτερο θα επωφεληθώ του Ελληνικού η, το οποίο μου φαίνεται ότι καλά προστίθεται είτε για τον μακρύ του χαρακτήρα, είτε για την συγγένειά του με το ε, και σαν α, ενώ στην συνέχεια είναι διαφορετικό από το απλό ελληνικό η, θεωρούμενο ως ι υπογεγραμμένο, που για εμένα έχει σημασία μόνο ως σημάδι γραφής. Σε κάθε περίπτωση ήταν απαραίτητο ο διαχωρισμός των τριών ήχων του ανοιχτού ε, του άφωνου ε που παρουσιάστηκε εν συντομία από τον Hahn με μία γραμμή κάτω, και άφωνου μακριού ε̅ σημειωμένου με δύο γραμμές, η μία από κάτω και η άλλη από επάνω, του ίδιου Hahn.

Εκτός από το πλάγιο e, για παράδειγμα του προαναφερόμενου Αλβανολόγου αφαίρεσα από το Ιταλικό αλφάβητο τα σύμφωνα (πλάγια) b, d, j, που λείπουν στην Ελληνική, αλλά που λίγο διαφέρουν στην φόρμα από τα Ελληνικά γράμματα β, δ, ι: και αυτό μου φαίνεται καλύτερη απόφαση από την τοποθέτηση μιας τελείας από πάνω από το δ για d, ή από το π για b, όπως κάνει στην Καινή Διαθήκη, και να μεταχειρίζεται το γ σαν j: αυτό δεν ξέρω πως προέκυψε και το ακολούθησε και ο Hahn παρά την χρησιμοποίηση του j. Αυτό το γράμμα στην συνέχεια, τοποθετώντας το σε σειρά μεταξύ των συμφώνων (51), στο τέλος των λέξεων, ή όταν ακολουθείται από ένα άφωνο φωνήεν, έχει έναν ήχο σχεδόν εισπνοής όμοιο με το ελληνικό χ, το γερμανικό γλυκό ch (52), ή μαλακό.

Σχετικά με την τονισμένη χρήση του j ακολουθεί, το ελληνικό γ που πρέπει να έχει πάντα το δυνατό ήχο όπως στα γα, γο, gα, gο, με τον ίδιο τρόπο το κ θα ηχήσει πάντα όπως στα κα, κο, και χ όπως στα χο, χα, με ήχο δυνατό ακόμα και μπροστά του ε , ή ι. Για να αποδοθεί σε αυτά τα τρία λαρυγγόφωνα ο μαλακό ήχος που έχουν στα Ελληνικά μπροστά από ε, ή ι, και που συμβαίνει συχνά στην Αλβανική, θα προστεθεί σε αυτά το γράμμαj, σύμφωνα με την μέθοδο του Hahn, όπως γj, κj, χj, που γενικά θεωρούνται σαν ένα γράμμα, που θα ηχούν σαν τα γ, κ, χ, στις ελληνικές λέξεις αγ-γεῖον, κί-ων, ἒ-χει, σύμφωνα με την μοντέρνα ελληνική προφορά, ή για τα δύο πρώτα γκρουπ όπως gh, ch, των ιταλικών ghia-ia, chie-sa. Ο καθένας βλέπει ότι το μαλάκωμα των προλεχθέντων λαρυγγόφωνων μέσω του j είναι ένα πράγμα φυσικό και σύμφωνο με τον ήχο που εκφράζουν. Με τον ίδιο τρόπο για να εκφράσουν τον γαλλικό ήχο mouillé, ή το ιταλικό gli, χρησιμοποιείται το j μετά το λ, ή ν, όπως το λj όμοιο με το gli, και νj στο gni, όπως συνετά καθόρισαν οι Hahn και Bopp, τόσο που και ο τελευταίος γράφοντας τα αλβανικά με ιταλικά γράμματα (βλέπε dissert.σημ. Νο.1.) κάνει χρήση των lj, nj.

Καθώς είναι απαραίτητος στην Αλβανική γλώσσα ο Ιταλικός ήχος sci, που λείπει από τα Ελληνικά, πιστεύω ότι μπορώ να τον εκφράσω με τις δύο φόρμες του γράμματος σς ενωμένες, το οποίο αντιστοιχεί στο σ (με δύο τελείες επάνω) σ χρησιμοποιημένο από άλλους: και σε αυτό σκέφτηκα την χρήση του αρχαίου, όπου για σίγμα να γράφεται C, το οποίο διαδέχτηκε το ς πιο μοντέρνο, με τέτοιο τρόπο που το γκρουπ σς (ΣC) να αντιστοιχεί στο ιταλικό sc, έτσι που η μορφοποίησή τους να ακολουθεί την προφορά.

Εκτός από τον ήχο sci, η αλβανική έχει ανάγκη του ιταλικού ci, που είχε παρουσιαστεί από τον Hahn με το γκρουπ τσ (με μία τελεία από πάνω για κάθε γράμμα), τώρα αυτό σύμφωνα με την μέθοδό μου παρουσιάζεται σαν τς, παίρνοντας μονάχα το ς (53) για ολόκληρο σς, έχοντας σημειώσει ότι φυσιολογικά το τ ενωμένο με sci = σς, παράγει το ιταλικό ci: αυτό που συχνά συμβαίνει στην Αλβανική.

Αλλά η ένωση των οδοντικών (συμφώνων) με τα συριστικά δίνουν περιθώριο και σε άλλους ήχους διαφορετικών διαβαθμίσεων και που στην Αλβανική αξίζει να διαχωρίζονται καλά μέσα στο κείμενο, όπως στην προφορά, η οποία πέρα από το ελληνικό ζ, είναι ο ήχος τσ ισοδυναμεί με το z της Τοσκάνης στην λέξη zi-o: dσ ισοδύναμο με το zz στην ra-zza (ψάρι), ή στο ze-ro. Το γκρουπ dς θα χρειαστεί για τον ιταλικό ήχο gi, αποδοσμένο από τον Hahn με dσ (όπου το σ έχει από επάνω δύο τελείες) (54), Τελικά το γαλλικό j, που σε μερικές διαλέκτους είναι αρκετά συχνό, θα είναι σημειωμένο με ζς (ενώ σύμφωνα με τον Hahnσ).

Όλα τα γράμματα, ή γκρουπ των γραμμάτων, θα έχουν τον ίδιο ήχο που αποδίδουν στην μοντέρνα ελληνική. Έτσι σε αναλογία με αυτή την γλώσσα το γ μπροστά από άλλο γ, ή σε άλλο λαρυγγικό, θα έχει τον ήχο του ρινικού n όπως στην ἒγγjελ, = ἄγγελ-ος. Αλλά το ρινικό n σχεδόν άφωνο ειδικά των Gheghi (το οποίο σημειώνεται από τον Hahn ν (με τελεία από επάνω)) θα σημειώνεται ζητώντας μία απόστροφο ν΄, π.χ. ἄν΄σςτ = ἄσςτ, τοσκική ἴσςτe. Κάποιες φορές το γ έχει την ανάγκη να έχει ήχο σχεδόν εισπνοής που τους δίνουν οι Έλληνες μοντέρνοι, θα είναι λοιπόν διαφοροποιημένο με απόστροφο, ή με το σημάδι αναπνοής στο φωνήεν που το ακολουθεί, όπως μόγα΄,= μόγα΄ προφερόμενο σαν φλό-γα που χρησιμοποιείται στην μοντέρνα Ελληνική.

Με τον ίδιο τρόπο είναι απαραίτητο η διάκριση του ανάλαφρου γράμματος ρ από το ισχυρό (ρρ), που βρίσκεται κάποιες φορές στην έναρξη της λέξης, στην προκειμένη περίπτωση μου φάνηκε καλύτερο να το σημειώσω με το έντονο σημάδι του πνεύματος όπως στα ελληνικά, αντί να το βάλλω εις διπλούν, όπως όταν συναντιέται στο μέσον (της λέξης), για αυτό θα γράψω: ὶ ρῑ, το νέο, επειδή το ρ είναι ελαφρύ ή γλυκό, 'ρούανje, με ʽρ, επειδή είναι δυνατό, στα μέσα ἀ ρʼρʽέ ι je ή ἀρρέιje κλπ. Όπως είναι σε χρήση στην Ελληνική.

Σχετικά με το γράμμα υ υπάρχει η ανάγκη ενημέρωσης ότι ο Hahn του δίνει τον ήχο του γαλλικού u, του γερμανικού Ü, το οποίο περισσότερο είναι συχνό στην ομιλία των Gheghi παρά των Τόσκων, όχι όμως και στους Ιταλο-αλβανούς. Τώρα τον ίδιο ήχο πίστεψα και εγώ ότι πρέπει να δηλώσω με υ (55).

Το u, που λείπει από την Ελληνική, σαν απλό γράμμα, θα παρουσιάζεται σαν ου, ή σαν σύνδεσμος (το ο με ένα ύψιλον από πάνω),που θα μπορούσε στα Αλβανικά να θεωρηθεί σαν απλό γράμμα, όχι δίφθογγο, θεωρώντας το σαν υ μακρύ με κόμπο στο επάνω του μέρος (56).

Ѕ 9. Ωστόσο τα γράμματα, και όλοι οι ήχοι των οποίων είναι απαραίτητο και λάβει υπόψιν του ο αναγνώστης για να γνωρίσει ολοκληρωτικά την προφορά των Αλβανικών λέξεων είναι τα παρακάτω:

)(14)(

Α, α = α, Ιταλικά

Β, β = v, Ιταλικά

B, b= b, Ιταλικά

Γ, γ = ga, Ιταλικά

- γj = ghi (-aia) Ιταλικά

- γ’ = γ νεώτερα Ελληνικά

J, j = jδυνατό Ιταλικό

Δ, δ = δ νεώτερα Ελληνικά

D, d = d Ιταλικά

-dς = gi Ιταλικά

-dσ = ze (-ro), Ιταλικά

Ε, ε = e, καθαρό Ιταλικό

E, e= e, άφωνο γαλλικό

Η, η (με τόνο προς τα κάτω)

= eu, γαλλικό, ӧ, γερμανικό

Ζ, ζ = ζ, νεώτερα ελληνικά

Θ, θ = θ, νεώτερα ελληνικά

Ι, ι =iΙταλικò

Κ, κ = ca, κλπ. Ιταλικά, κα, κο κλπ. Νεώτερα Ελληνικά

-κj = chi (-esa) Ιταλικά

Λ, λ = l, Ιταλικά

-λj = gli, Ιταλικά

 

Μ, μ = m Ιταλικά

Ν, ν = n Ιταλικά

-nj = gni Ιταλικά

’ = n γαλλικό ένρινο

Ξ, ξ = cs, ιταλικό

Ο, ο = ο ιταλικό

=u Ιταλικό

Π, π = p Ιταλικό

-(ψ=πσ)

Ρ, = r, γλυκό ιταλικής

-ρ‘ = rr, Ιταλικής

Σ, σ = s Ιταλικής

-ς = όπως παραπάνω στο τέλος, μόνο του.

-σς = sci Ιταλικής

Τ, τ = t Ιταλικής

- τς = ci Ιταλικής

-τσ = zi (-ο) Ιταλικής

Υ, υ, = u γαλλικής

Φ, φ = f, ιταλικής

Χ, χ = χα κλπ. Νεώτερη ελληνική

j = χι κλπ. Νεώτερη ελληνική, ch γερμανικό

Ω, ω = ô μακρύ (57)

Οι δίφθογγοι της Αλβανικής γλώσσας δεν πρέπει να περάσουν απαρατήρητοι. Αυτοί δεν προφέρονται σαν ένα φωνήεν, όπως χρησιμοποιούνται στην νεώτερη ελληνική (με εξαίρεση το ου), μα σαν δύο ή περισσότερα, μολονότι πιο σύντομα, σε χρήση όπως στην Ιταλική. Οι πιο κοινοί δίφθογγοι είναι α ι = αi π.χ. Βάι-ζε κορίτσι, λjαι-θῑ φουντούκι, μάι-με λίπος: ει = ei, dρέι-τε ευθύς, σςπέιτeγρήγορα, bει-τᾱρ, στην γκεγκική ποιητής: ούα, ούε γκεγκική, κούα-λεμe, εγώ βήχω (?), γατούα-ιje, εγώ ετοιμάζω: ουι, κουι-τόιje, εγώ θυμάμαι: και επίσης ουαι, στα ιταλικά, και στα ελληνο-αλβανικά τουλάχιστον, π.χ. Σςκρούαι-τα, εγώ έγραψα: σε κάποια μιμητική λέξη υπάρχει ακόμα ιαου, ή ιάου όπως μιαου-λίς, γκρινιάρης (αλλιώς αυτός που νιαουρίζει). Αλλά τα ίδια γράμματα μπορούν να σχηματίζουν ιδιαίτερες συλλαβές όπως ἀ-ί αυτός, βεjέ-ιje, ή βeλjέ-ιje, εγώ αξίζω. Ακόμη ια, ιε, κλπ. Πρέπει συχνά να θεωρούνται σαν δίφθογγοι, αλλά εύκολα θεωρούνται jά, jέ κλπ. Όπως παρατηρούσε επίσης ο Hahn.

Ѕ 10. Επειδή το σύστημα γραφής που μέχρι μέχρι τώρα έχει παρουσιαστεί, δεν διαφέρει ουσιωδώς από εκείνο που παρουσίασε ο Hahn, και που ακολουθήθηκε από τους άλλους αλβανολόγους, έτσι εγώ δεν θα απομακρυνθώ από αυτούς στην ορθογραφία, από την οποία αυτοί διατηρούν μονάχα την σύγχρονη προφορά χωρίς να υπολογίζουν τις ετυμολογικές αναλογίες μεταξύ των ελληνικών και αλβανικών λέξεων, αναλογίες, που σε πολλές περιπτώσεις λόγω της λιγότερο ανοιχτής προφοράς, ανακαλύπτονται εκεί όπου θα μπορούσε να υιοθετηθεί ένα σύστημα το οποίο θα προσαρμόζονταν, το περισσότερο δυνατό, στην ορθογραφία της Ελληνικής γλώσσας, έτσι πολύ πιο εύκολα θα μπορούσαν να διακριθούν, (αρκεί να) ταιριάζουν με την σύγχρονη προφορά, λαμβάνοντας υπ όψιν τις φωνητικές παραλλαγές οι οποίες θα παρουσιαστούν σε λίγο. Αυτό γίνεται αντιληπτό σε οποιονδήποτε που παίρνει κάποια λέξη από εκείνες που φανερά έχουν περάσει από την Ελληνική στην Αλβανική, όπως π.χ. Κλίσςια = ἐκ-κλησία, κjερό-ι = καιρός, κjεδιοσίν-α = δικαιοσύνη, ατιχjί-α= ατυχί-α, μοναστίρ-ι= μοναστήριον, ζίκj=ζύγ-ι-ον και άλλες τόσες. Επιπλέον με αυτό το σύστημα θα μπορούσε να προσδιοριστεί η ετυμολογία πολλών λέξεων σύμφωνα με τα πιο πιθανά συμπεράσματα, όπως, για να δοθεί κάποιο παράδειγμα,γράφοντας bύι, ή bύρι, ό γιός, γjῡ-ι (=γῡ-ι) ο μαστός, γιαίτα η ζωή, και σαν επέκταση ο κόσμος (Σικελό-αλβανική), γjήμισ-α το ήμισυ, εγ-κρῡ-jε εγώ κρυολογώ, ή περιτυλίσσομαι από κρύο, που από πρώτη άποψη θα μου εμφανίζονταν, καθώς νομίζω ή, κυρίως πιστεύω, ότι η σχέση αυτών των αλβανικών λέξεων με τις ελληνικές *Βυϊος, ή *Fύιος=ὑι-ος, κύ-ος=κύ-τος, δίαιτα (conferendumγιά στα νεώτερη ελληνική = διἀ), ἣμισ-υς – σεια (=Ηήμισυ), *ἐγ-κρυ-ό(j, θα ήταν πολύ καλύτερες με γραφή bῑ, ή bίρι, γjῑ, jέτα, γjίμισαγjίμeσα, και γjίμσα), 'γγρῑje, ή, - ῑνje, (58) και κυρίως θα ήταν φανερή η δική τους ουσιαστική ταυτότητα. Το όφελος του ότι θα ήταν καλύτερη η υπόδειξη της ετυμολογίας των λέξεων, σε πολλές περιπτώσεις, δεν πιστεύω ότι θα αντιστάθμιζε τις δυσκολίες που θα βρισκόντουσαν πολύ συχνά στον καθορισμό της σωστής ορθογραφίας, και τις αμφιβολίες, και τις ερωτήσεις που θα πήγαζαν. Για τις οποίες είναι σίγουρα καλύτερη απόφαση να εκφράζονται με την πιστή γραφή της προφοράς αφήνοντας στην φιλολογία την αναζήτηση των ετυμολογικών σχέσεων των λέξεων (59).

IV

Σκοπός του γραπτού, και μερικές ιδέες που το ακολουθούν

Ѕ 11. Αν και η εργασία που έχω στα χέρια δεν έχει σαν βασικό στόχο την ετυμολογία της Αλβανικής γλώσσας, αλλά κυρίως την εξέταση των φορμών, προσπάθησα επίσης να απασχοληθώ με αυτό το μέρος όσο περισσότερο μπορούσα, πεπεισμένος ότι η συγγένεια των γλωσσών έγκειται όχι μόνο στους γραμματικούς δεσμούς (οι οποίοι είναι σίγουρα μεγίστης σημασίας), αλλά επίσης και στα κοινά των ριζών, και των λέξεων. Σχετικά με αυτή την πρόθεση δεν θα παραλείψω να επισημάνω την λανθασμένη κριτική του Leake (βλέπε όπως παραπάνω) αναφερόμενος στον Fallmerayer (I. Όπως παραπάνω, σελ. 16), ότι δηλαδή στην Αλβανική το λατινικό στοιχείο ήταν σε πολύ υψηλότερο ποσοστό ανώτερο, σε σχέση με το Ελληνικό, ενώ αντιθέτως είναι πραγματική η παρατήρηση ότι ελάχιστη σημασία είχε η διείσδυση της Σλαβικής στην Αλβανική, μολονότι την γειτνίαση και την επαφή των δύο λαών, και το σημαντικότερο: η καθόλου σύντομη Σέρβικη και Βουλγαρική επικράτηση εξουσίας στην δυτική Αλβανία. Αν προκύψει έρευνα σχετικά με την ετυμολογική προέλευση του Σιπικού ιδιώματος, το μεγαλύτερο μέρος των ριζών του σε εμένα παρουσιάζεται κοινό με την Ελληνική (εάν όχι και με την Σανσκριτική, και την κοινή τους ινδοευρωπαϊκή προέλευση), και σε ποσοστό όχι αμελητέο, μα σίγουρα μικρότερο, ξανασυνδέεται με την Λατινική, ή με τις άλλες ιταλικές γλώσσες. Οι όχι λίγες λέξεις που παρουσιάζονται σε αυτό το βιβλίο το επιβεβαιώνουν, και ένα ίδιο αποτέλεσμα παρουσιάζεται στον Stier με την εξέταση των ονομάτων των ζώων στα Αλβανικά, όπως ήδη έχει αναφερθεί. Πραγματικά σε αναλογίες πολύ μεγαλύτερες των Λατινικών μου παρουσιάζονταν το Ελληνικό στοιχείο στην Σιπική γλώσσα σε μία ετυμολογική ανάλυση που επιχειρήθηκε από εμένα στο ΧV κεφάλαιο στο κατά Λουκά Ευαγγέλιο, η οποία περιορισμένη όπως επιζητούσαν οι καταστάσεις που θα παρουσιαστούν στο κείμενο, θα ολοκληρωθεί στο παράρτημα του έργου μου.

)(16)(

Ερευνώντας την ετυμολογία των Σιπικών λέξεων σε σχέση με την ελληνική, είναι σκόπιμο να θυμηθούμε την διάκριση, που παρατηρήθηκε από άλλους (60) προτείνοντας την λατινική για δύο κατηγορίες φωνηέντων, η πρώτη αυτήν που εμφανίζεται απαλλαγμένη της βαρύτητας της Ελληνικής, η άλλη έχοντας μια κοινή προέλευση προορίστηκαν σε μια διαφορετική ανάπτυξη μέσα στα δύο ιδιώματα, και όχι σπάνια έχουν φόρμες αρκετά διαφορετικές μεταξύ των, μολονότι ότι συμφωνούν στα στοιχεία της ρίζας τους. Αυτό το γεγονός μπορεί ομοίως να συσχετισθεί με την Ιταλική γλώσσα ως προς την Λατινική, και την Ελληνική. Η πρώτη κατηγορία πρέπει να θεωρηθεί ως αποτέλεσμα του εμπορικού λεξιλογίου, ή της επαφής μεταξύ των δύο λαών, η δεύτερη είναι αποτέλεσμα της κοινής προέλευσης μεταξύ των ίδιων. Τώρα οι λέξεις της δεύτερης κατηγορίας δημιουργούν, κατά την γνώμη μου, το βαθύτερο σημείο της Σιπικής γλώσσα, αναφερόμενοι στην Ελληνική και μερικώς στην λατινική. Αλλά είναι καλό να έχουμε υπόψιν ότι για να φτάσουμε σε αυτό το αποτέλεσμα χρειάστηκε να απαλειφθεί από το Σιπικό λεξιλόγιο ο όχι μικρός αριθμός από ξένες λέξεις που είχαν εισαχθεί από καιρό, και από τις συμφορές αυτού του λαού. Για αυτό ιδιαιτέρως πρέπει να παρατηρηθεί και για τις πολλές τουρκικές λέξεις οι οποίες παρουσιάζονται να καταλαμβάνουν το δυτικό Γκεγκικό ιδίωμα, και εκείνο των μωαμεθανών Αλβανών (61). Στο τέλος αξίζει να αναγνωριστεί πως είναι παιχνίδι της ισχύς να επιτρέπει την αλλοίωση σε ένα λεξιλόγιο παραμελημένο και καθόλου λιγότερο από αρχαίο (62). Αυτό που αξίζει να παρατηρηθεί αρκετά είναι ο αριθμός των λέξεων αφαιρούμενης της βαρύτητάς τους από την ελληνική, ειδικότερα στις διαλέκτους της Ελλάδας, και στα βιβλία της Καινής Διαθήκης. Εγώ όμως προσπάθησα να κρατήσω σαν στόχο κυρίως εκείνες τις λέξεις που επιβεβαιώνουν με την φόρμα τους μια ανεξάρτητη αρχή παρότι δεν είναι διαφορετική από την κλασσική Ελληνική, ή την μοντέρνα (63). Στην συνέχεια σε όλες αυτές τις λέξεις για τις οποίες δεν μπορεί να δοθεί μία εξήγηση αποδεχτή για την σύγκριση με τις γνωστές σε εμάς Ελληνικές, μου φαίνεται ότι πρέπει να ληφθεί υπόψιν ότι όχι μόνο για αυτό πρέπει να θεωρηθούν ολοκληρωτικά ξένες από το ελληνικό στοιχείο, προσέχοντας ότι εάν ο Esichio, ή κάποιος άλλος από τους αρχαίους, μας άφησε κάποια πληροφορία, ένα κομμάτι από το αρχαιότατο λεξιλόγιο των Ελλήνων, καθώς αυτοί δεν θα μπορούσαν να το γνωρίζουν ολοκληρωτικά ώστε να το παραδώσουν (διαφυλάξουν) στην μνήμη. Τώρα είναι ένα πράγμα πολύ άξιο η σημείωση ότι πολλές αλβανικές λέξεις ξανασυνδέονται ακριβώς με το αρχαιότατο ελληνικό ιδίωμα, όπως εδώ και εκεί θα τονιστεί. Εμφανίζεται αυτό το γεγονός βοηθούμενο από πολλές άλλες παρατηρήσεις, όπως μπορεί να γίνει δικαιολογημένα πιστευτό, ότι η αλβανική περιέχει πολύ πιο πολλά αρχαία στοιχεία από την ομιλούμενη ελληνική, από την οποία δεν γνωρίζουμε ούτε την αληθινή προφορά, σίγουρα αρκετά αλλαγμένη στους χρόνους προς τα πίσω (64).

)(17)(

Και σε αυτή την γνώμη μου φαίνεται ότι βασίζονται οι σχέσεις της Αλβανικής με την Σανσκριτική, που παρουσιάστηκαν αρκετά καλά από τον Bopp (βλέπε όπως παραπάνω), συγκεντρώνοντας τες σύμφωνα με την συγγένεια που γενικά αναγνωρίζεται μεταξύ της Σιπικής και της Ελληνικής. Και πραγματικά σε αυτό το ιδιαίτερο θέμα, έχω την άποψη ότι πρέπει στην εργασία να κάνω μια παρατήρηση όχι μικρής σημασίας. Για το γεγονός ότι λέξεις με φανερά κοινές ρίζες στην Σανσκριτική και την Ελληνική, όχι λιγότερο από την Αλβανική, έχουν ως επί το πλείστον στην τελευταία γλώσσα υποστεί τέτοιες τροποποιήσεις, που παρουσιάζονται ήδη “στραμμένες” προς την ελληνική φόρμα, αν και λιγότερο απομακρύνονται από την Σανσκριτική, με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν την εντύπωση ότι αυτές είναι σχεδόν ο συνδετικός κρίκος του παλαιού ασιατικού ιδιώματος με το καινούργιο ελληνικό, έτσι που να παρουσιάζονται ότι ανήκουν σε εκείνη την χαμένη γλώσσα από όπου πήρε τα εναύσματα η γλώσσα των κλασσικών Ελλήνων η οποία μας διασώζεται μέσα από τα δικά τους αθάνατα λογοτεχνικά έργα. Θα φέρω κάποιο παράδειγμα για την διευκρίνηση αυτού που θέλω να πω. Το αλβανικό ρήμα πῑ, ή πῑ-je, εγώ πίνω, είναι από ένα μέρος όμοιο με το ελληνικό πί(ν)-ω ἔ-πι-ον, και από την άλλη με το Σανσκριτικό (pi-) pâ-jâ (-mi) (α.τ.) το όνομα βουλνέσ-α, ή βολνέσ-α, η θέληση (γκιγκική Σκοδριανή) διατηρεί την αρχέγονη χαμένη ελληνική όψη του βούλομαι, που θα έπρεπε να είναι βόλνομαι, όπως παρατηρεί ο Schleicher (όπως παραπάνω, σελ. 185), συγκρινόμενο με το Σανσκριτικό Vrnê, varnamai, βέσς (βέσς-ιje, εγώ ντύνω, που περιορίζεται σε μια αρχαία φόρμα *Fέσ-j-jω, conferendumo αόριστος ἑσ-ά-μην=fεσ-ά-μην, σύμφωνο με την ρίζα η οποία κάνει ἑν-νυ-μι= ἔσ-νυ-μι σύμφωνα με το επίθεμα (Σανσκριτική ρίζα vas) (α.τ.) dέρα, η πόρτα, πληθυντικός dύε-τe, βρίσκεται μεταξύ του, Σανσκριτικό dvâra, και το ελληνικό θύρα, επειδή dέρα εννοεί *dύερα (όπως φαίνεται στον πληθυντικό), που αναφέρεται στο θύρα, νέερ, ή νίερ (γκεγκική) είναι ίδιο με ἀ-νήρ, = Σανσκριτικό nar στην αλλαγή του φωνήεν, αλλά δεν έχει επίσης την εμπρόσθια προσθήκη της Ελληνικής, α (α.τ.) βjέτe, ή βίτe, είναι σχεδόν το αιολικό Fέτ-ος παρόλο που παριστάνει στον πληθυντικό βjέτς του Σανσκριτικού vat-sàs (α.τ.) bάλj-e ή bάλje-τα, με επίθεμα τα, λάσπη, που πλησιάζει το αιολο-δωρικό πᾱλ-ος, και στο Σανσκριτικό pala-(la-m) πιό πολύ κοινό με το ελληνικό πηλ-ος (α.τ.) θρές, ή θρέ-σe, (επίσης θερέ-σε, και θeρά-σ-ε) – σιje, εγώ ουρλιάζω, είναι σχεδόν το ελληνικό θρέ-σω, θρέ-σ-ω (θρε-σεί-ω) αρχαιότατο, παρόλο που αναφέρεται στο dhâra, λέξη στα Σανσκριτικά (α.τ.) φλάκ-e, φλόγα, έχει τα όμοια σύμφωνα με το ελληνικό φλόκ-ς, (ξ) αλλά διατηρεί το αρχικό α του bhrâg', φεγγοβολώ, λατινικά flag-ro (65). Στο ρήμα πjέκ-e, μαγειρεύω, ψήνω, βρίσκεται αλλαγμένο ένα μόνο από τα δύο αρχικά κ του kak (αρχαίο ινδικό), που στα ελληνικά πέπ-τω είναι και τα δύο άφωνα, και το αδυνάτισμα του α σε ε είναι κοινό μεταξύ της Ελληνικής και της Αλβανικής.

Έτσι στις γραμματικές φόρμες μπορεί να παρατηρηθεί ότι βρίσκονται αρκετές αλβανικές φόρμες από τις οποίες η ελληνική γλώσσα θα έπρεπε να περάσει για να φτάσει σε μεταγενέστερες, πραγματικά οι αλβανικές διατηρούν κάποιο στοιχείο που σίγουρα άνηκε στις πρώιμες ελληνικές σαν πιο κοντινές στις Σανσκριτικές. Για όλα αυτά μπορεί να είναι παράδειγμα το j στην γενική των ήδη σημειωμένων αντωνυμιών και στα ρήματα, όπως θα φανεί στην σειρά τους.

)(18)(

Ѕ 12. Είναι πλεόνασμα να ειπωθεί ότι στην ερευνά των σχέσεων των διαφορετικών γλωσσών ότι πρέπει να ληφθούν υπόψιν οι μεταβολές του ήχου, όπου υποβάλλονται τα φωνήεντα, είτε σε αδυναμία είτε σε ενδυνάμωση, είτε σε κατάργηση, όπως τα σύμφωνα σε όμοιες τροποποιήσεις, και πολλές άλλες. Αυτά τα συμβάντα δίνουν διαφορετική άποψη στην ίδια την αρχική λέξη, όχι μόνο μεταξύ διαφορετικών γλωσσών, αλλά και μεταξύ διαλέκτων μίας όμοιας γλώσσης, όπου με αυτές τις φωνολογικές παραλλαγές συνήθως προκύπτουν. Τώρα σε αυτό το κομμάτι της συγκριτικής μελέτης της Σιπικής γλώσσας στρέφω την προσοχή μου και επιδιώκω να τονίσω, τουλάχιστον, τις πιο σημαντικές περιπτώσεις, που θα μου παρουσιαστούν κατά νου, εάν δεν θα καταστεί δυνατόν να καθορίσω τους κανόνες της αλβανικής φωνολογίας, της οποίας την έλλειψη παραπονιόταν ο Stier στο ήδη αναφερόμενο έργο του (dieThiernamen κλπ.).

Αλλά και στην ετυμολογία των λέξεων, που επίσης πρέπει να ταιριάξει με την τωρινή τους σημασία, υπάρχει η ανάγκη να γίνει καθορισμός των βαθμίδων του νοήματος, για το οποίο υπάρχει η συνήθεια πολλές φορές να κατορθώνει να σημαίνει αρκετά διαφορετικά πράγματα ή είδη. Πέρα από τα αντίθετα συμβάντα της χρήσης ή της αχρηστίας αυτών. Σχετικά πληροφορεί το γνωστό ρητό του Οράτιου, επιβεβαιωμένο από την πρόοδο της επιστήμης της γλωσσολογίας, όπου << multarenascenturquaejamcecidere, cadentque, - quaenuncsuntinhonorevocabula, sivoletusus>> και σχετικά εκείνο τον ικανότατο από τους αρχαίους φιλόλογους Varrone (DeLinguaLat. I. V. 3), o οποίος πληροφορούσε ότι << multaaliudnuncostendunt, aliudantesignificabant >>. Πράγματι κανένας μπορεί να αγνοήσει ότι σε τέτοιες σπουδές, οι παρατηρήσεις που λίγο πριν αναφερθηκαν, μέσα σε καθορισμένα όρια, και σύμφωνα με την πορεία της επιστήμης, ότι πρέπει να έχουν συνεχή αξία: όπως οι λέξεις αλλάζουν σημασία συχνά, ή παρακμάζουν, ή ξαναζωντανεύουν στο ίδιο το ιδίωμα, έτσι και στις ποικίλες διαλέκτους όμοιων γλωσσών, πολύ περισσότερο αυτό πρέπει να συμβαίνει μεταξύ διαφορετικών ιδιωμάτων οποιασδήποτε συγγένειας.

Add comment


Security code
Refresh

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ:

Επιτρέπεται η αναδημοσίευση μέρους ή όλων των αναρτήσεων της ιστοσελίδας ΠΕΛΑΣΓΟΙ-ΕΛΛΗΝΕΣ-ΑΛΒΑΝΟΙ – www.greeks-albanians.com σε ηλεκτρονικά μέσα επικοινωνίας με προϋπόθεση την αναφορά του αρθρογράφου και της ιστοσελίδας με ενεργό λινκ.

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση μέρους ή όλων των αναρτήσεων της ιστοσελίδας ΠΕΛΑΣΓΟΙ-ΕΛΛΗΝΕΣ-ΑΛΒΑΝΟΙ – www.greeks-albanians.com σε έντυπα μέσα χωρίς τη γραπτή άδεια του κατόχου αυτής της ιστοσελίδας Μάριου Δημόπουλου.

Friday the 20th - . Thanks to Joomla 2.5 templates by FTS